Czuang-Cy (369-286 lub 298 p.n.e.)

Chiński filozof i pisarz, który żył około czwartego wieku p.n.e. w okresie Walczących Królestw. Czuang-Cy jest uważany za autora dzieła taoistycznego Zhuangzi, które zawiera bogactwo porównań, paradoksów, przypowieści i anegdot przedstawiający obrazy z życia Chin. Poeta propagował zasady taoizmu, a poprzez złośliwy humor krytykował inne szkoły filozoficzne, tj. konfucjonizm. Satyry jakimi posługiwał się Czuang-Cy na temat innych poważanych uczonych były inteligentne i wnikliwe, że przetrwały próbę czasu jako przykład literatury taoistycznej zupełnie jak Tao te king (Księga drogi cnoty) autorstwa Lao-Cy (VI wiek p.n.e.).

Do najbardziej znanych przypowieści należy tzw. sen motyla: “Śniłem kiedyś, że jestem motylem, i teraz nie wiem już, czy jestem Czuang-Cy, który śnił, że jest motylem, czy też jestem motylem, który śni, że jest Czuang-Cy”. Sen ów dotyczy filozoficznej kwestii granic poznania oraz analitycznej możliwości człowieka. Wśród jego dzieł znajduje się podanie o mędrcu, który podczas górskiej wędrówki zauważa ogromne drzewo będące znacznie większe i rozłożyste od pozostałych drzew. Ów mędrzec zaczął się zastanawiać “Co to za drzewo?” oraz “jak wspaniałe musi być jego drewno”. Przypatrując się górnej jego części spostrzegł, iż gałęzie są powykrzywiane i pełne sęków, tak że nie nadawały się na deski bądź krokwie. Dół drzewa też się nie nadawał, ponieważ był miękki i podziurkowany. Zapał drzewa był ostry, a liście miały palący smak. Mędrzec w złości wykrzyczał “To drzewo jest zupełnie bezużyteczne … i dlatego pewnie tak wielkie wyrosło – to dokładnie ten sam rodzaj bezużyteczności, jakim posługuje się święty człowiek!”.

Czuang-Cy znany był jako: Zhuāngzǐ, Zhuangzi, Czuang-tsy, Czuang-Czou, Chuang Tzu, Zhuangzhou, Chuang Chou, Chuang Tse, Chuang Tsu, Mistrz Zhuang, Zhuang Zhou.

Zobacz też: Chińska mitologia, Taoizm

 


 

Do znanych cytatów Czuang-Cy należą:

  • Dobry syn nie stara się przypodobać ojcu, wierny poddany nie pochlebia panu.
  • Jeżeli obciąć wargi, to zębom jest zimno.
  • Jeżeli trzech ludzi podróżuje razem, a jeden z nich błądzi, to jednak dojdą do celu, bo błądzących jest mniejszość.
  • Kto posiada najwyższe w kraju szlachectwo, nie dba o tytuły.
  • Kto ślepo słucha otoczenia, ten nie może zyskać swobody dla siebie samego.
  • Kto zna działanie przyrody, ten żyje z nią w zgodzie.
  • Kto zna swoją głupotę, nie jest wielkim głupcem.
  • Moralność zbójecka:

odgadnąć, gdzie wbrew pozorom kryje się skarb – to jest mądrość;
wtargnąć pierwszy do domu – to odwaga;
wyjść ostatni – to poczucie obowiązku;
znać szanse powodzenia – to przezorność;
równo podzielić łup – to poczucie ludzkości

  • Nie ma broni okrutniejszej nad ludzką ambicję. Najostrzejszy miecz jej nie dorówna.
  • Prostak naraża swe życie dla zysku, rycerz – dla sławy, dostojnik – dla dobra swojego narodu, mędrzec naraża się dla zbawienia świata.
  • Serce ludzkie można podniecić lub przytłumić, zrobić zeń mordercę lub niewolnika. Uległością ułagodzisz najtwardsze i najsroższe, ale spróbuj ścinać jego kanty i szlifować jak klejnot, a rozgrzeje się jak płomień albo zamarznie jak lód.
  • Wszyscy znają korzyść pożytecznego, ale nikt nie zna pożytku nieużytecznego.
  • Wzorowy może być jeno ten, dla którego osąd innych nie istnieje.
  • Tego, kto zrabuje spinkę od pasa, skazują na śmierć, ale kto zrabuje całe państwo, ten zostaje księciem udzielnym.